محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
553
اكسير اعظم ( فارسى )
فوق او زائل شد . و ايضاً اوفق اشيا براى اين خلط اين است كه علاج به سكنجبين و آب گرم كرده شود . گيلانى مىنويسد كه به قول بعض افاضل اطبا ماء الشعير گرم مسكن فواق حار است چون هر ساعت جرعه جرعه بنوشند . و اگر ساكن نشود به آب گرم و سكنجبين قى كنند بعده تعديل مزاج به شرب ماء الشعير سرد كرده به روغن بادام نمايند و بزرقطونا به روغن بادام يا روغن بنفشه و گلاب بنوشند و آب انار يا آب تمر هندى يا آب آلوبخارا به سكنجبين بياشامند و سويق به شكر آن را نافع است و كذلك نان در آب سرد و آب انار شيرين تر كرده . و اگر ساكن نشود هليلهى زرد يك درم با ايارج قيقرا يك درم مخمر بدهند و بستن انگشتان پاى دوست نافع فواق است و غذا كسى كه يا قرعيه و اسفاناخيه و رمانيه و حصر ميه به طريق مزوها معمول به چوزهى مرغ يا زردهى بيضه به سركه جوش داده بدهند . علاج فواق از يبوست به هر ترطيب هر چه در علاج امراض معده از سوء مزاج يابس و در علاج تشنج يابس مسطور شد به كار برند و لعابات و شيرجات بارد و رطب بدهند مثلًا لعاب بهدانه و اسپغول هر يك سه ماشه شيرهى مغز بادام پنج عدد شيرهى مغز تخم كدو شيرهى خيارين هر يك نه ماشه در گلاب و عرق بيدمشك و عرق نيلوفر و عرق شير ساده هر يك پنج توله شربت نيلوفر چهار توله داخل كرده بنوشند و يا ماء القرع و ماء الخيار هر يك نه توله با گلاب سه توله و روغن بادام يك توله نبات سه توله بدهند كه خيلى مفيد است . و اگر مقدار يك اوقيه مسكهى تازه با مثل آن نبات سفيد متواتر بليسند در تسكين فواق يابس مجرب است . و اگر خواهند مغز بادام پنج عدد هم افزايند و مسكه و سفيدى بيضه بر معده طلا كنند . و اگر نبات سفيد دو توله سبوس اسپغول نه ماشه به آب گرم پاو آثار آميزند و مدتى بگذارند كه فالوده روغن بادام سه درم بالايش ريخته بخورند براى فواق ميبسى مجرب است . و گويند كه تكثير ادهان و العبه به اندكى افيون مفيد است و خشخاش سفيد با نبات و كذا مغز تخم خربزه و كذا خائيدن همه را بارده و همچنين شير گاو و بز نوشيدن و بر تارك و بدن دوشيدن بلكه در ظرفى كلان پر كرده مريض را در آن نشانيدن بسيار ناف است و كذا ماء اللحم با شراب ممزوج فائدهى عظيم مىكند و خشخاش در اديه و اغذيه بيشتر داخل كنند و باقى تدابير همچون تدبير ناقهين لازم دارند و غذا از آش جو و يا فرنى مغز تخم كدو و خيار در شير بز پخته و يا گوشت بره و بزغاله ساند . شيخ مىفرمايد كه اگر سببش يبس باشد علاج آن نوشيدن شير تازه و آب نيمگرم به روغن بادام و روغن كدوست پس ماء الشعير و ماء القرع و ماء الخيار و لعابات يارده و كذلك تمريخ به آنها از خارج و تمريخ مفاصل و استعمال آبزن مرطب و مانند آن . صاحب كامل گويد كه چون فواق از اسفتراغ يا از حرارت باشد گلاب مبرد به لعاب بزرقطونا و روغن گل يا روغن بنفشه بنوشانند و آب هندوانه و ماء الخيار يا ماء القرع به شيرهى تخم خرفه و قدرى جلاب و روغن بنفشهى جيد يا روغن مغز تخم كدو يا روغن بادام و مانند آن بدهند و ماء الشعير مبرد به روغن بادام و شكر طبرز و بياشامند . و ايضاً پست جو بر برف سرد كرده به روغن بادام دهند و تضميد معده به قيروطى معمول از آب خيار و آب كدو و آب حى العالم كنند و يا بزرقطونا به جرادهى كدو آرد جو و خطمى و روغن بنفشه ضماد كنند . مسيحى گويد كه هرگاه فواق از يبوست لاحق فم معده باشد آب گرم به روغن بادام و روغن بنفشه بنوشند و بعد از آن ماء الشعير و ماء القرع و ماء الخيار بياشامند و نوشيدن لعاب بزرقطونا و لعاب بهدانه با روغن بادام يا روغن مغز تخم كد نافع است و تضميد معدهى به آرد جو خطمى اسپغول به آب عنب الثعلب و روغن بنفشه سرشته بايد كرد و به سرمق و اسفاناخ و كدو و خيار و بقلهى سيمانى غذا سازند ايضا او گويد كه هرگاه فواق عقب استفراغ باشد بايد كه مبادرت به تقويت عليل از اغذيهى سريع الانهضام مقوى مثل زردهى بيضهى نيمبرشت و ماء اللحم سينهى ماكيان و شم روائح خوشبو از اغذيهى طيبيه و استنشاق روغن بنفشه و روغن گل و حسوى متخذ از نشاسته و روغن بادام و شكر و عسوى شير به شكر بدهند يوسف مىنويسد كه اگر از يبوست و استفراغ باشد علاجش رو رطوبت به سوى اعضاست و آب انار شيرين به قدرى كتيرا دهند و روغن بنفشه يا بادام در بينى چكانند و مهرههاى پشت و گردن بدان چرب كنند و از بنفشه و خطمى و موم و روغن بنفشه بر فقرات گردن ضماد نمايند و غذا ماء اللحم و زردى بيضهى نيمبرشت و ماء الشعير غليظ سازند . سعيد گويد كه اگر فواق حادث از استفراغ باشد كه كمتر مريض از آن نجات مىيابد تدبير او به نوشيدن ماء الشعير به روغن بادام و استعمال اسپغول به شربت خشخاش و اسفيدباج فراريج بايد كرد . ابن الياس و خجندى گويند كه گاهى فواق عقب استفراغ كثير از قى يا اسهال يا خروج خون يا جماع كثير با حميات حاده به سبب ايراث يبس و حدوث تشنج يابس از آن عارض مىشود